Διεθνές σοκ για την παραβίαση του εναέριου χώρου της Πολωνίας – Γιατί η κίνηση των Ρώσων είναι «πολιτική» και όχι «στρατιωτική»
Οι ένοπλες δυνάμεις της Πολωνίας χρησιμοποίησαν τα ξημερώματα όπλα καταρρίπτοντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) τα οποία παραβίασαν τον εναέριο χώρο της χώρας, κατά τη διάρκεια επιδρομής της Ρωσίας στο δυτικό τμήμα της Ουκρανίας.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργού Άμυνας Βλάντισλαβ Κοσίνιακ-Κάμις, καταδιωκτικά αεροσκάφη της Πολωνικής Πολεμικής Αεροπορίας, αλλά και των συμμαχικών δυνάμεων, χρησιμοποίησαν όπλα ώστε να εξουδετερώσουν «εχθρικά αντικείμενα» που παραβίασαν τον εναέριο χώρο.
Ο Πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ έκανε λόγο για μια πράγματι «μεγάλης κλίμακας πρόκληση», και «το πιο κοντινό σημείο που έχουμε βρεθεί να ξεκινήσουμε μια σύγκρουση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο». Εντούτοις, ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι «δεν έχει κανένα λόγο να πιστεύει ότι βρισκόμαστε στα πρόθυρα πολέμου».
Τι γνωρίζουμε μέχρι τώρα
Η είδηση του επεισοδίου, έσκασε σαν «βόμβα», αιφνιδιάζοντας τους πάντες καθώς για πρώτη φορά η Πολωνική Πολεμική Αεροπορία ανακοινώνει τη χρήση όπλων σε ένα τέτοιο περιστατικό από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, με τις πολωνικές δυνάμεις να το χαρακτηρίζουν ως ξεκάθαρη «επίθεση» εναντίον της χώρας τους, απορρίπτοντας κατηγορηματικά την πιθανότητα λάθους βάσει των όσων προκύπτουν μέχρι στιγμής.
Σύμφωνα με την διοίκηση των Πολωνικών Ενόπλων Δυνάμεων η επίθεση της Ρωσίας είχε ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη παραβίαση του πολωνικού εναέριου χώρου από drones, και αποτελεί σαφή απειλή για τη χώρα και την ασφάλεια των πολιτών της.
Σημειώνεται ότι, τέσσερα αεροδρόμια, ανάμεσά τους και το Chopin της Βαρσοβίας, ανέστειλαν τη λειτουργία τους προληπτικά για την ασφάλεια των επιβατών.
Πολωνικά μέσα ενημέρωσης έκαναν από την αρχή λόγο για αίτημα ενεργοποίησης του Άρθρου 4 από το ΝΑΤΟ, κάτι το οποίο επιβεβαίωσε λίγη ώρα αργότερα και ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος της χώρας.
ΝΑΤΟ: «Θα υπερασπιστούμε κάθε σπιθαμή εδάφους»
«Απόλυτα απερίσκεπτη» χαρακτήρισε την παραβίαση του εναέριου χώρου της Πολωνίας από ρωσικά drones δια στόματος του Γενικού του Γραμματέα, Μαρκ Ρούτε, το ΝΑΤΟ.
«Είτε ήταν σκόπιμη είτε όχι, είναι απολύτως απερίσκεπτη, είναι απολύτως επικίνδυνη. Ωστόσο, η πλήρης αξιολόγηση βρίσκεται σε εξέλιξη», δήλωσε ο Ρούτε. «Το μήνυμά μου προς τον Πούτιν είναι σαφές. Σταματήστε τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σταματήστε να παραβιάζετε τον εναέριο χώρο των συμμάχων. Και να ξέρετε ότι είμαστε έτοιμοι, ότι είμαστε σε εγρήγορση και ότι θα υπερασπιστούμε κάθε σπιθαμή του εδάφους του ΝΑΤΟ» ενώ τόνισε ότι «απερίσκεπτο» περιστατικό ανέδειξε την ετοιμότητα του ΝΑΤΟ μέσα από μια πολύ επιτυχημένη αντίδραση.
Κρεμλίνο: «Δεν είναι δική μας ευθύνη»
Η πρώτη επίσημη -και αμήχανη- αντίδραση της Μόσχας ήρθε μέσω του Εκπροσώπου του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι το ζήτημα δεν αφορά τη δική του αρμοδιότητα αναφέροντας χαρακτηριστικά: «Αυτό δεν είναι εντός του πεδίου των αρμοδιοτήτων μας».
Ωστόσο, κληθείς να απαντήσει στις δηλώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, που χαρακτήρισαν το περιστατικό «πρόκληση», ο Πεσκόφ απάντησε λέγοντας ότι «η ηγεσία της ΕΕ και του ΝΑΤΟ κατηγορεί τη Ρωσία για πρόκληση σε καθημερινή βάση, συνήθως χωρίς να το τεκμηριώνει».
Τι είναι το περίφημο Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ και ποια η διαφορά του από το Άρθρο 5
Το Άρθρο 4 θεωρείται γενικά το σημείο εκκίνησης για τις μεγάλες επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ και, συνεπώς, προορίζεται είτε για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης είτε σε επείγουσες περιστάσεις, όπως αυτή.
Επισήμως προβλέπει διαβουλεύσεις για στρατιωτικά ζητήματα όταν «η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλεια οποιουδήποτε από τα μέλη του απειλείται».
Μετά την επίκλησή του, το ζήτημα συζητιέται στο Συμβούλιο και μπορεί επίσημα να οδηγήσει σε κοινή απόφαση ή ενέργεια (λεκτική, στρατιωτική ή άλλης φύσεως) εκ μέρους της Συμμαχίας.
Ωστόσο, ο πυρήνας της ύπαρξης του ΝΑΤΟ είναι το Άρθρο 5. Πρόκειται για μία ρήτρα δέσμευσης κάθε κράτος-μέλος να θεωρεί την οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εναντίον άλλου κράτους-μέλους της συμμαχίας, στις περιοχές που καθορίζονται από το Άρθρο 6, ως ένοπλη επίθεση εναντίον όλων.
Σε περίπτωση τέτοιας επίθεσης, κάθε κράτος-μέλος οφείλει να συνδράμει λαμβάνοντας «τα μέτρα που το ίδιο το κράτος θεωρεί αναγκαία, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της χρήσης ένοπλης βίας, για την αποκατάσταση και τη διατήρηση της ασφάλειας στην περιοχή του Βορείου Ατλαντικού».
Το άρθρο έχει επισήμως ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, αν και έχει εξεταστεί σε αρκετές άλλες περιπτώσεις.
Πότε ενεργοποιήθηκε στο παρελθόν το άρθρο 4
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 4 έχει ενεργοποιηθεί μόλις επτά φορές από την ίδρυση της Συμμαχίας το 1949. Η πιο πρόσφατη επίκλησή του έγινε το 2022, αμέσως μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Φεβρουάριος 2022: Οκτώ κράτη-μέλη —Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβακία— προσέφυγαν στο Άρθρο 4 ως αντίδραση στην ευρείας κλίμακας επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Φεβρουάριος 2020: Η Τουρκία ενεργοποίησε το Άρθρο 4 μετά τον θάνατο δεκάδων Τούρκων στρατιωτών από επίθεση των συριακών κυβερνητικών δυνάμεων στην Ιντλίμπ.
Ιούλιος 2015: Η Άγκυρα ζήτησε διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του Άρθρου 4, ενημερώνοντας τους συμμάχους για τις ενέργειές της απέναντι στην αυξανόμενη απειλή τρομοκρατικών επιθέσεων στο εσωτερικό της.
Μάρτιος 2014: Η Πολωνία κάλεσε σε διαβουλεύσεις υπό το Άρθρο 4, λόγω της επιδείνωσης της κατάστασης ασφαλείας στην Ουκρανία και της στρατιωτικής δράσης της Ρωσίας στην Κριμαία.
Οκτώβριος 2012: Η Τουρκία προσέφυγε στο Άρθρο 4, μετά τον θάνατο πέντε πολιτών της από συριακή πυραυλική επίθεση κοντά στα σύνορα.
Ιούνιος 2012: Και πάλι η Τουρκία επικαλέστηκε το Άρθρο 4, αυτή τη φορά λόγω της κατάρριψης τουρκικού πολεμικού αεροσκάφους από τη συριακή αεράμυνα.
Φεβρουάριος 2003: Ενόψει του επικείμενου πολέμου στο Ιράκ, η Τουρκία ζήτησε τη στήριξη της Συμμαχίας για την άμυνα του εδάφους της και την προστασία του πληθυσμού της, επικαλούμενη το Άρθρο 4.
Που αποσκοπεί η επίθεση
Συζητώντας τις παραπάνω εξελίξεις με τον διεθνολόγο Πέτρο Ζαρούνα, ο ίδιος εξηγεί ότι αρχικά πρόκειται για ένα μεγάλης κλίμακας επεισόδιο -αν όχι επίθεση- ενώ ο τρόπος με τον οποίο διαδραματίστηκαν τα γεγονότα αποκλείουν το ενδεχόμενο του λάθους ή του τυχαίου γεγονότος.
«Πρόκειται για βάθος 300 χλμ. εντός του πολωνικού εδάφους και για μία μαζική παραβίαση από 18 – 20 drones […] Πρόκειται για μία απόλυτα συνειδητή κίνηση της Μόσχας», αναφέρει ο κ. Ζαρούνας.
Κληθείς να σχολιάσει στο που αποσκοπεί μία τέτοια κίνηση εκ μέρους της Ρωσίας, ο διεθνολόγος απαντά πως πρόκειται για μία βαθιά «πολιτική και όχι στρατιωτική κίνηση» με το Κρεμλίνο να σφυγμομετρεί Πολωνία και ΝΑΤΟ δοκιμάζοντας τα επίπεδα ανοχής τους αλλά και τα αντανακλαστικά τους, ενώ την ίδια ώρα φαίνεται να επιχειρεί να ασκήσει πίεση προς τη Δύση ως προς τη λύση και την επίτευξη ειρήνης στην Ουκρανία κάνοντας αποδεκτούς όλους τους όρους που θέτει η Μόσχα.
Ωστόσο, λιγότερο μετριοπαθείς φωνές κάνουν λόγο για κίνηση που αποτελεί πρωτοβουλία στρατιωτικών «σενάριο άκρως τρομακτικό» όπως το χαρακτηρίζει και ο διεθνολόγος Ζαρούνας καθώς ένα τέτοιο γεγονός υπονοεί πολυφωνία εντός της χώρας και μαρτυρά την αδυναμία Πούτιν να ηγηθεί και να επιβληθεί σε ένα σύστημα εξουσίας το οποίο μέχρι τώρα φαίνεται να τον υπακούει.
Ερωτηθείς για το ποια αναμένεται να είναι η επίδραση μίας τέτοιας εξέλιξης στη δράση του «κλινικά νεκρού» ΝΑΤΟ όπως το έχει χαρακτηρίσει ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν, ο κ. Ζαρούνας εξηγεί ότι σε μία τέτοια περίοδο χαλάρωσης του Οργανισμού, σίγουρα ένα τέτοιας κλίμακας επεισόδιο αναμένεται να λειτουργήσει ως ερέθισμα κινητοποίησης και ενεργοποίησής του, αλλά και υπενθύμισης του λόγου ύπαρξής του.
Τέλος, ο διεθνολόγος αναφέρει ότι τα βλέμματα πλέον στρέφονται στο Συμβούλιο του Οργανισμού το οποίο θα θέσει επί τάπητος τα γεγονότα, αλλά και στο μήνυμα που θα αποφασίσει να στείλει στη Μόσχα.
